Môi trường kinh doanh

Lỗi hệ thống

Các nhà đầu tư trong lĩnh vực xây dựng nhà ở, khu đô thị mới… đang tiếp tục bị quay cuồng trong vòng rối rắm của hàng loạt quy định về thủ tục đầu tư khi những than phiền của họ vẫn chưa được giải quyết. Điều đáng nói là những quy định chồng chéo này lại được ban hành ở cùng một cấp trong gần như cùng một thời điểm và có hiệu lực cùng một lúc. Câu hỏi từ phía các nhà đầu tư là, tại sao các cơ quan quản lý nhà nước không thể ngồi lại với nhau trước khi đưa ra các yêu cầu đối với nhà đầu tư. Và cách quản lý theo kiểu “tiện cho cơ quan nhà nước” một lần nữa bị đưa ra mổ xẻ. Trao đổi với phóng viên ĐTCK, ông Đỗ Nhất Hoàng, Phó vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, phân tích, các thủ tục đầu tư xây dựng nhà ở với các yêu cầu về thẩm tra, thẩm định, phê duyệt dự án cùng một lúc phải chịu khoảng vài nghị định hướng dẫn, và hơn thế, không thủ tục nào chịu nhường bước trước thủ tục nào. Có nghĩa là các nhà đầu tư sẽ phải lập dự án để được cấp giấy chứng nhận đầu tư, lập dự án để qua được các cửa phê duyệt dự án đầu tư của ngành xây dựng… Rõ ràng, một dự án đầu tư xây dựng phải qua rất nhiều bước thẩm tra, thẩm định của các cơ quan khác nhau cho cùng những nội dung quy hoạch kiến trúc, đất đai, môi trường. Nhưng điều quan trọng là các dự án này cho dù đã có được chứng nhận đầu tư thì cũng không thể triển khai được nếu như không qua được bước thẩm định của các cơ quản lý chuyên ngành về chính các nội dung đã được thẩm định, thẩm tra trước đó. Một cách tổng quát thì có thể thấy, giấy chứng nhận đầu tư trong trường hợp này trở nên vô nghĩa. Thực ra tình trạng “không ai chịu ai” trong quản lý nhà nước không phải là cá biệt. Và hệ quả của nó thường là hàng loạt các yêu cầu về xin chấp thuận, cho ý kiến bằng văn bản… của các cơ quan khác nhau. Các văn bản này không đơn giản chỉ là ý kiến một cách đúng bản chất của nó, mà thực ra là một điều kiện phải có để hoàn thành hồ sơ đối với một hoạt động gì đó của doanh nghiệp (DN), mà ông Nguyễn Đình Cung, Trưởng ban Nghiên cứu chính sách kinh tế vĩ mô (Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương) gọi là một hình thức “giấy phép của giấy phép”. Một ví dụ đơn giản nhưng điển hình là yêu cầu phải xin xác nhận của chính quyền địa phương trong hồ sơ lý lịch có ở hầu hết các điều kiện để xin được chứng chỉ hành nghề. Thậm chí, để có được giấy phép hoạt động giới thiệu việc làm, yêu cầu xác nhận của chính quyền còn được ghi rõ là xác nhận đạo đức tốt. “Trách nhiệm của chính quyền địa phương đến đâu trong việc xác nhận điều này, và hơn thế việc yêu cầu một người phải chứng minh mình vô tội là trái với pháp luật Việt Nam”, ông Cung nói. Cũng trong sự thuận tiện để quản lý này, có tình trạng phân khúc rạch ròi đến mức khó hiểu. Các cửa hàng kinh doanh hàng miễn thuế sau khi được cấp phép bởi Bộ Thương mại sẽ phải xin giấy phép thu ngoại tệ tiền mặt của Ngân hàng Nhà nước. Nghĩa là một cơ quan cho phép bán hàng, còn một cơ quan cho phép thu tiền. Trong trường hợp của các cơ sở in xuất bản phẩm lại rắc rối theo kiểu quy định cơ sở của các cơ quan, tổ chức Trung ương thì do Cục Xuất bản chịu trách nhiệm trước Bộ Văn hoá - Thông tin cấp phép; cơ sở của cơ quan, tổ chức thuộc địa phương do Sở Văn hoá - Thông tin chịu trách nhiệm trước Chủ tịch UBND cấp tỉnh cấp giấy phép. “Nếu như một cơ sở in của cơ quan Trung ương có trụ sở tại Cà Mau thì sẽ rất tốn kém cho DN khi phải ra tận Hà Nội để xin giấy phép. Doanh nghiệp trong lĩnh vực này sẽ được coi là cơ sở của Trung ương hay địa phương”, ông Cung đặt vấn đề. Nhiều chuyên gia đã gọi cách quản lý này là quản lý theo tên gọi. Sự phân biệt công việc theo tên gọi đã kéo theo các hình thức quản lý thuận tiện như vậy. Điều này có nghĩa là nếu như không có cách nhìn nhận công việc đúng bản chất thì sẽ khó có thể có cách quản lý nào khác hơn. Việc ngành điện mới đây công bố cách tính nội suy cho các hộ sử dụng điện không chốt được số công tơ trước ngày 1/1/2007 - thời điểm tăng giá điện, cũng là một ví dụ của cách quản lý “tiện cho mình”. Và người dân, nhà đầu tư, DN sẽ buộc phải vận hành theo đúng mô hình mà các cơ quan quản lý nhà nước đang làm để được việc. Song, theo bà Phạm Chi Lan, nguyên chuyên viên Ban nghiên cứu của Thủ tướng Chính phủ, chính đây là một trong những lý do giải thích tại sao việc áp dụng hệ thống quản lý theo tiêu chuẩn ISO của cả DN Việt Nam cũng như của cơ quan quản lý nhà nước lại khó khăn đến vậy.